Een groot deel van onze prestaties hangt af van hoe vaardig we zijn in intermenselijk contact. Hoe bewuster je bent van onbewuste processen, hoe beter je bent voorbereid op wat je niet kunt beredeneren.
De vaardighedenmodules van de Beroepsopleiding Advocaten mochten weer live. Voorzichtigheid was geboden, en gedwongen werken door een scherm voorkom ik liever — een livesetting verdient wat mij betreft zeer de voorkeur, zeker bij vaardighedenonderwijs. Al moet ik bekennen dat de periode daarvoor ook een interessante was.
Ik kijk met gemengde gevoelens terug. Het was erg wennen in het begin, voor ons allemaal. Online is niet persoonlijk, maar ook juist weer wel. Ik zag cursisten door hun huis lopen. Rommelige en opgeruimde kamers, moderne of juist klassieke meubels. Iedereen zat er wat meer casual bij. Per ongeluk een huisgenoot in beeld. Ook mijn dochter sprong tijdens een van de eerste modules voorbij — of ze buiten mocht spelen. Ik gooide haar vraag maar meteen in de groep. Zeventien glimlachende gezichten gaven unaniem toestemming. Een grote glimlach van mijn dochter terug.
Van die glimlach heb ik in de quarantaineperiode ongelimiteerd mogen genieten. Dat deed goed, zeker in die situatie. Het bood extra genegenheid, en dat is een van de belangrijkste menselijke motivatoren. Menselijk contact en menselijkheid in contact zijn meer bepalend dan we ons vaak realiseren.
Menselijk contact en menselijkheid in contact zijn meer bepalend dan we ons vaak realiseren.
Marloes ter Huurne
Gedragskundig adviseur
Velen van ons hebben vrienden, familie en collega's gemist, maar we zien niet snel het verband daarvan met de ongedurigheid en lusteloosheid die we aantoonbaar meer hebben ervaren. Dat verband bestaat wel degelijk, en het zou een goede eyeopener kunnen zijn. Want hoe bepalend sociale omgang in ons privéleven is, zo bepalend is het zeker ook in ons professionele leven. Sterker nog: sociale omgang en de daarbij behorende vaardigheden blijken in veel gevallen belangrijker voor professioneel succes dan welke andere kennis en kunde ook (Kiser, 2017).
De meeste professionals, en zeker juridische professionals, overschatten het belang van cognitieve vaardigheden en logica (Rosenberg, 2003). We beschouwen onszelf, en de meeste anderen, als rationele wezens. We denken dat gedrag en ontwikkeling vooral het gevolg zijn van bewuste keuzes en analytisch denkvermogen.
Als we met een ander onderhandelen, willen we weten wat die ander denkt. Als we tegenover de wederpartij in de rechtbank staan, willen we weten wat hun strijdplan is en hoe de rechter zal redeneren. Als we beoordeeld worden door onze baas, willen we weten waar hij of zij expliciet op let. Geheel logisch, en zeker goed om in te zoomen op die ander — maar zolang we ons beperken tot hun feitelijk redeneren in plaats van hun daadwerkelijke beleving, brengt het ons niet heel ver. Mensen zijn namelijk niet primair rationele wezens. Of we het leuk vinden of niet: gedrag en ontwikkeling blijken te worden gedomineerd door emoties, gevoelens en allerhande invloeden waarvan we ons maar zeer beperkt bewust zijn (Buckingham & Goodall, 2019).
Het goede nieuws is dat we daadwerkelijk iets kunnen doen in ons contact met de ander. We kunnen het gedrag van degene met wie we onderhandelen constructief beïnvloeden. We maken actief deel uit van het strijdplan van de wederpartij, en we kunnen de rechter doelgericht welgevallig zijn. En die baas laat zich in de beoordeling vooral leiden door de verstandhouding die jullie tot dan toe hebben opgebouwd.
We moeten dus concluderen dat een groot gedeelte van onze prestaties afhangt van hoe vaardig we zijn in dit intermenselijke contact. Hoe bewuster je bent van de invloed van irrationele, onbewuste processen, hoe beter je bent voorbereid op niet te beredeneren scenario's (Voss & Raz, 2016). Hoe vaardiger je bent, hoe beter je kunt meebewegen. Hoe beter je meebeweegt, hoe meer invloed je kunt uitoefenen.
En dat is vooral te leren door het te ondervinden. Gericht oefenen met gedrag in verschillende scenario's. Bewust reflecteren op eigen gedrag en op zoek gaan naar gedegen feedback. Het is waar vaardighedenonderwijs om draait, zowel off- als online. Niet te veel praten over wat te doen in bepaalde situaties, maar gelegenheid bieden het bewust te ervaren.
Nooit bedacht dat ik ooit zoveel advocaten zou verwelkomen in mijn huiskamer om met hen vaardigheden te oefenen. Goed te hebben ervaren dat we er allemaal in mee konden bewegen en er het beste van hebben kunnen maken.
Deze column werd op 7 september 2020 gepubliceerd in de Nieuwsbrief Beroepsopleiding Advocaten.
Ik vertaal inzichten als deze naar coaching, cursussen en lezingen voor de juridische praktijk. Een oriënterend gesprek is vrijblijvend.