Wie te hard duwt, roept weerstand op. Wat de reactantietheorie zegt over overtuigen, en waarom keuzevrijheid het verschil maakt.
‘Kan ik nog iets meenemen?’ appt mijn vriendin. Het is de standaard app die ze me sinds een aantal maanden stuurt wanneer ze komt eten. Ze is ermee begonnen nadat ze veganist was geworden. Ik vat hem op als reminder. Of ik wel aan vervangers denk en niet per ongeluk iets dierlijks op tafel zet. Mijn reactie is steevast ‘Nee hoor lief. Tot zo!’
Ik houd van vlees en vis. Kwark, yoghurt en eieren zijn voor mij dagelijkse kost. Mijn vriendin heeft dat alles geheel afgezworen. Ze staat vastberaden achter haar keuze. Haar overwegingen zijn volkomen te volgen: waarom zou je meewerken aan dierenleed? Dat wil toch niemand? Nee. Ik ook niet, bedenk ik me, terwijl ik een hap van mijn cracker met rookvlees neem.
Ik respecteer de keuze van mijn vriendin. Ik bewonder haar er zelfs om. Dat heb ik gedaan vanaf het begin. Toch heeft dezelfde keuze onze vriendschap doen wankelen. Vanuit haar oprechte overtuiging kreeg ze er steeds meer moeite mee dat ik wel dierlijke producten bleef consumeren. Ze probeerde me te overtuigen daarmee te stoppen door me te confronteren met extreme beelden en verhalen over het leed waar ik aan bleef meewerken. Hoewel ik niet eens twijfelde aan de juistheid van de informatie, werkten haar pogingen averechts. Ik vond haar boodschap extreem, haast sektarisch overkomen.
De weerstand die de overtuigingspogingen bij mij opriepen is een praktijkvoorbeeld van de zogenoemde reactantietheorie. Deze theorie is gebaseerd op de premisse dat mensen niet beperkt willen worden in hun keuzevrijheid en weerstand bieden zodra ze zo’n beperking ervaren. Mensen willen hun gedrag niet veranderen omdat iemand anders dat wil. Dat heeft niets te maken met hun liefde of respect voor die ander, maar alles met hun behoefte aan zelfbeschikking.
Mensen willen hun gedrag niet veranderen omdat iemand anders dat wil.
Marloes ter Huurne
Gedragskundig adviseur
Mijn vriendin is gelukkig in staat gebleken een stapje terug te doen in haar pogingen mij te overtuigen.
Die avond genieten we van een sushibowl met rijst, wakame, edamame en tofu. De kindjes krijgen er zalm bij, omdat ze dat zo lekker vinden. Ooit zouden we die zalm wellicht zo maar eens weg kunnen laten, puur omdat we dat dan zelf willen.
Wil je iemand overtuigen van iets?
Ik vertaal inzichten als deze naar coaching, cursussen en lezingen voor de juridische praktijk. Een oriënterend gesprek is vrijblijvend.